Propolis damla ve sprey arasındaki temel fark, sıvı özütün nasıl kullanıldığıdır. Damlalıklı şişelerde miktar damla sayısıyla ölçülürken, spreyler ağız içine püskürtülerek uygulanır. Ekstrakt ise ham propolisten uygun çözücülerle elde edilen özüttür. Her iki seçenekte de aynı tür propolis ekstraktı kullanılabilir. Bu nedenle ürün seçerken şişenin biçimi kadar içeriğe, propolis oranına ve üretim yöntemine de bakmak gerekir.
Arılar, ağaç tomurcuklarından ve çeşitli bitkisel kaynaklardan topladıkları reçineleri kendi salgılarıyla işleyerek propolisi oluşturur. Flavonoidler, fenolik asitler ve aromatik maddeler içeren bu karışımın özellikleri, bitkilerin türüne ve yetiştiği bölgeye göre değişir. Arifoğlu'nun propolis çeşitleri arasında da farklı yöntemlerle hazırlanmış, kullanım şekilleri birbirinden ayrılan seçenekler yer alır.
Damlalıklı bir şişe, içindeki sıvının nasıl hazırlandığını göstermez. Damlalık yalnızca belirli miktarda sıvıyı ölçmeye yarar. Aynı özüt püskürtme mekanizmasıyla sunulduğunda propolis sprey olarak adlandırılabilir. Dolayısıyla iki ürün arasındaki farkı yalnızca propolis yoğunluğuyla açıklamak mümkün değildir.
Formülasyonlar da birbirinin aynısı olmak zorunda değil. Bazı spreylerde gliserol veya aroma verici maddeler kullanılırken damlalıklı şişelerde su ya da etanol gibi taşıyıcılar tercih edilebilir. Ürünlerin gerçek farkını görmek için içindekiler listesini okumak gerekir.
Özellik | Propolis Damla | Propolis Sprey | Propolis Ekstrakt |
Tanımı | Damlalıkla sunulan sıvı ürün | Püskürtme başlıklı sıvı ürün | Ham propolisten elde edilen özüt |
Porsiyonlama | Damla sayısıyla | Püskürtme sayısıyla | Ambalajına göre |
İçerik | Propolis özü ve taşıyıcı maddeler | Propolis özü ve yardımcı maddeler | Ekstrakte edilen maddeler ve formülasyondaki çözücü |
Konsantrasyon | Etiket bilgisine göre | Etiket bilgisine göre | Ekstraksiyon ve yoğunlaştırma yöntemine göre |
Kullanım | Damla üzerinden miktar takibi | Doğrudan püskürtme | Farklı ürünlerin hazırlanmasında kullanılabilir |
Burada miktar farkı da önemli. Üç damla propolis ile üç püskürtme aynı miktarda özüt sağlamayabilir. Şişenin mekanizması her uygulamada verilen sıvı hacmini, ekstraktın konsantrasyonu ise alınan propolis miktarını etkiler. İki seçenek karşılaştırılırken porsiyon başına belirtilen değerler dikkate alınmalıdır.
Ham propolis, balmumu ve bitkisel reçineler nedeniyle sert ve yapışkan bir kıvama sahiptir. Sıvı ekstrakt hazırlanırken belirli maddelerin ayrılması için su veya etanol gibi çözücüler kullanılır. Bu işlem ekstraksiyon olarak bilinir.
Yöntemlerden biri olan maserasyonda parçalanmış propolis, seçilen çözücünün içinde bir süre bekletilir. Ardından çözünmeyen kalıntılar süzülür. Bekletme süresi ve sıcaklık değiştikçe özüte geçen fenolik maddelerin miktarı da etkilenebilir.
Üstelik ham propolisteki bütün maddeler su ve etanolde aynı oranda çözünmez. Propolis ekstraktı seçerken kullanılan çözücüyü bilmek, iki şişenin neden aynı içeriğe sahip olmadığını anlamayı kolaylaştırır.
Suyla yapılan ekstraksiyonda, ham propolisteki suda çözünebilen maddeler ayrılır. Reçinemsi bileşiklerin bir kısmı suya kolay geçmediği için sıcaklık ve uygulanan yöntem, elde edilen özütün bileşimini etkiler.
Alkol içermeyen bir seçenek arayanlar Arifoğlu su bazlı propolis ekstraktı ürününü tercih edebilir. Ürün açıklamasında Karadeniz ve Doğu Anadolu yaylalarından elde edilen propolisin distile suyla işlendiği belirtilir. Formülde alkol, gliserin ve emülgatör kullanılmadığı da paylaşılır.
Bitkisel reçinelerdeki bazı fenolik asitler ve flavonoidler etanol içeren sıvılarda, suya kıyasla daha kolay çözünür. Bu nedenle özellikle etanol ve suyun birlikte kullanıldığı ekstraksiyon yöntemleri yaygındır.
İşlem sırasında kullanılan etanolün bir kısmı daha sonra uzaklaştırılabilir. Böylece şişelenen sıvının alkol oranı, başlangıçtaki çözücü karışımından daha düşük olabilir.
Arifoğlu'nun etanol ile çözdürülmüş propolis ekstraktı da etanol kullanılarak hazırlanır. Alkollü propolis arayanların veya alkol içeriğine dikkat edenlerin, propolis yüzdesiyle birlikte etiket üzerindeki nihai etanol miktarını kontrol etmesi gerekir.
Şişe üzerindeki %10 veya %20 ibaresi her zaman aynı şeyi anlatmaz. Bazı üreticiler ham propolis miktarını belirtirken bazıları hazırlanmış ekstraktın oranını paylaşabilir. Rakamları karşılaştırmadan önce neyin ölçüldüğünü bilmek gerekir.
Üstelik aynı yüzdeyle satılan iki ürünün fenolik madde miktarı da eşit olmayabilir. Çünkü bitkilerin türü ve ekstraksiyon sırasında elde edilen verim, özütün içeriğini etkiler. Üreticinin paylaştığı standardizasyon bilgileri burada daha anlamlı bir karşılaştırma yapılmasına yardımcı olur.
Laboratuvarlarda propolisin özelliklerini araştırmak için farklı analizlerden yararlanılır:
Toplam fenolik madde analizi: Fenolik bileşiklerin toplam miktarının tahmin edilmesinde kullanılır.
Toplam flavonoid analizi: Flavonoid grubundaki maddelerin miktarını ölçmeye yardımcı olur.
HPLC analizi: Belirli bileşiklerin ayrılması ve miktarlarının ölçülmesi amacıyla uygulanır.
Kontaminant analizleri: Ağır metal veya pestisit kalıntıları gibi istenmeyen maddelerin araştırılmasını sağlar.
Her test ayrı bir özelliği ölçer. Bu yüzden tek bir analiz sonucuyla propolisin bütün kalite ve güvenlik özelliklerini açıklamak mümkün değildir. Daha ayrıntılı bilgi için üreticinin sunduğu analiz belgelerine bakılabilir.
Propolis ekstraktının rengi sarımsı kahverengiden koyu kahverengiye kadar uzanabilir. Reçinemsi ve bitkisel kokusu da ham maddenin kaynağına, kullanılan çözücüye ve konsantrasyona göre farklılaşır.
Koyu renkli veya keskin aromalı bir özütün mutlaka daha fazla flavonoid içerdiği söylenemez. Aynı durum saflık için de geçerlidir. Renk ve koku ürün hakkında ilk izlenimi verse de gerçek bileşimi öğrenmek için laboratuvar sonuçlarına ihtiyaç vardır.
Damlalıklı şişelerde günlük porsiyon genellikle damla sayısıyla belirtilir. Spreylerde ise aynı bilgi püskürtme sayısıyla verilir. Fakat her uygulamada alınan sıvı hacmi ve propolis miktarı aynı değildir.
Damlalıktan çıkan sıvının hacmi, damlalığın özelliklerine ve özütün akışkanlığına göre değişebilir. Sprey başlığı ise her basışta mekanizmasının izin verdiği miktarda sıvı püskürtür. Bu nedenle propolis damla ile püskürtmeli bir seçeneği yalnız damla veya püskürtme sayısına bakarak karşılaştırmak yanıltıcı olur.
Seçim yaparken şu ayrıntılara bakılabilir:
Etikette propolis miktarının yüzde veya mg olarak nasıl açıklandığı
Damla ya da püskürtme başına önerilen porsiyon
İçerikte kullanılan su, etanol ve diğer yardımcı maddeler
Yaş sınırları, alerji uyarıları ve saklama koşulları
Arı ürünlerine karşı hassas kişilerde propolis alerjik reaksiyonlara yol açabilir. Çocukların, hamilelerin, emzirenlerin ve düzenli ilaç kullanan kişilerin tüketim öncesinde sağlık uzmanına danışması gerekir. Propolis içeren takviye edici gıdalar, hastalıkların tedavisinde ilaç yerine kullanılmaz.
Doğal ekstraktlarda çözünmeyen reçinemsi maddeler zamanla şişenin dibine çökebilir. Her tortu bozulma belirtisi değildir. Yine de beklenmeyen koku veya görünüm değişikliklerinde üreticiden bilgi alınmadan tüketim yapılmamalıdır.
Çocuklarda propolis tüketimi yaşa ve ürünün içeriğine göre ele alınmalıdır. Bazı damlalı ürünlerin etiketlerinde iki yaşın altındakilere yönelik uyarılar vardır. Alerji riski ve uygun porsiyon için çocuk doktoruna danışılmalıdır.
Saklama süresi kullanılan çözücüye, ambalaja ve üreticinin önerilerine göre değişir. Şişenin kapağı sıkıca kapatılmalı, etiketteki sıcaklık ve ışık uyarıları takip edilmelidir. Açıldıktan sonraki kullanım süresi için ürün bilgileri esas alınmalıdır.
Propolisin bazı ilaçlarla olası etkileşimleri araştırılmış olsa da klinik veriler sınırlıdır. Özellikle kanama riskini etkileyen ilaçları kullanan kişilerin propolis tüketmeden önce doktorlarına veya eczacılarına danışmaları gerekir.
Üreticinin uygun gördüğü sıvı propolis ürünleri suya veya farklı içeceklere karıştırılarak tüketilebilir. Seyreltme, keskin aromayı hafifletebilir. Karıştırma yöntemi ve miktarı için ambalajdaki talimatlar takip edilmelidir.
Temiz ve gıdayla temasa uygun metal kaşıkların propolisi bozduğunu gösteren genel kabul görmüş bir kanıt yoktur. Tüketim sırasında kullanılan gereçten çok ürünün etiketindeki saklama ve kullanım talimatları önemlidir.
