Türkiye’de kekik, ballıbabagiller familyasındaki farklı aromatik bitkiler için kullanılan ortak bir addır. Başta Origanum, Thymus ve Thymbra olmak üzere farklı cinslere ait türler bu adla bilinir. Kurutulmuş kekik özellikle et, sebze, sos ve salatalarda baharat olarak kullanılır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, teşhis ve tedavi yerine geçmez.
Türkiye’de “kekik” adı botanik olarak tek bir türe karşılık gelmez. Farklı cinslere ait aromatik bitkiler aynı adla anılabildiği için ürünlerin bilimsel adları da birbirinden farklı olabilir. Bu nedenle kekiğin tek bir Latince adı yoktur.
Kekik adıyla bilinen bazı türler şöyledir:
Yaygın adı | Bilimsel adı | Kısa bilgi |
İzmir kekiği | Origanum onites | Türkiye’de ticari olarak yetiştirilen türlerden biridir |
İstanbul kekiği | Origanum vulgare subsp. hirtum | Origanum cinsine ait bir alt türdür |
Zahter / Sivri kekik | Thymbra spicata | Zahter ve karabaş kekik adlarıyla da bilinir |
Bazı türlerin uçucu yağlarında karvakrol ve timol gibi aromatik bileşenler bulunur. Bu bileşenlerin miktarı bitkinin türüne, yetiştiği yere ve hasat zamanına göre değişebilir. Kekiğin Akdeniz çevresinde baharat olarak kullanımının da oldukça eskiye uzandığı bilinmektedir.
Mutfakta en yaygın kullanım şekli, kurutulmuş yaprakların doğrudan yemeğe eklenmesidir. Kurutulmuş kekik güçlü bir aromaya sahip olduğu için miktarı damak tadına göre ayarlamak daha pratiktir. Pişirme sırasında eklenebildiği gibi bazı tariflerde servis öncesinde de kullanılabilir.
Kekik şu tariflerde sık kullanılır:
Fırın patateste kekik, pul biber ve karabiber birlikte kullanılabilir. Et marinasyonlarında ise zeytinyağıyla karıştırılarak karabiber, pul biber ve farklı baharatlarla tamamlanabilir. Kullanılacak baharat miktarı tarifin içeriğine ve kişisel damak tadına göre değişebilir.
Kurutulmuş ürün sıcak suyla demlenerek de tüketilebilir. Ancak kekik adı altında farklı bitki türleri bulunabildiği için kekik çayı hazırlanırken kullanılacak miktar ürüne göre değişebilir. Bu nedenle ambalaj üzerindeki kullanım önerisine bakmak daha doğru olur.
Düzenli tüketim söz konusu olduğunda kişisel sağlık durumu da göz önünde bulundurulmalıdır. Hamileler, emzirenler, çocuklar, kronik rahatsızlığı bulunanlar ve düzenli ilaç kullananlar kekiği sık tüketmeden önce doktorlarına danışmalıdır.
Kuru baharat ile kekik yağı aynı ürün değildir. Kuru kekik, bitkinin uygun kısımlarının kurutulmasıyla hazırlanırken yağ formu uçucu bileşenlerin yoğun olarak bulunduğu farklı bir üründür. Bu nedenle ikisi aynı miktarda veya aynı yöntemle kullanılmaz.
Yağ formunun kullanım biçimleri kuru baharattan ayrılır. Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgiler kekik yağının kullanım alanlarında da ayrıca anlatılmaktadır. Kullanım öncesinde ürün etiketindeki açıklamaların okunması da önemlidir.
Ürünü seçerken ilk olarak kokusuna, görünümüne ve ambalajına bakılabilir. İyi saklanmış kuru kekik kendine özgü aromatik kokusunu korur ve nemli görünmez. Ambalajın sağlam olması, içerik ve menşe bilgilerinin bulunması ile tavsiye edilen tüketim tarihinin kontrol edilmesi de alışveriş sırasında bakılabilecek diğer noktalardır.
Kullanım sıklığı paket boyutunu belirlerken işe yarayan basit bir ölçüdür. Kekiği sık kullananlar daha büyük, ara sıra kullananlar ise daha küçük gramajları tercih edebilir. Arifoğlu'nun kekik ürünleri arasında farklı gramaj seçenekleri bu ihtiyaca göre karşılaştırılabilir.
Baharatın aromasını uzun süre koruyabilmesi için nemden, sıcaktan ve doğrudan güneş ışığından uzak tutulması gerekir. Arifoğlu Kekik ürün bilgisinde de serin, kuru ve ışık almayan bir yerde saklama öneriliyor. Özellikle ocak ve fırın çevresindeki sıcaklık ile buhar, kuru baharatların saklanması için uygun değildir.
Kekik saklarken şu noktalara dikkat edilebilir:
Kuru ürün nemlenmişse veya kokusu belirgin biçimde değişmişse saklama koşullarından etkilenmiş olabilir. Böyle durumlarda ambalaj durumu ve tavsiye edilen tüketim tarihi yeniden kontrol edilebilir.
Kekiğin tek bir Latince adı yoktur. Türkiye’de başta Origanum, Thymus ve Thymbra olmak üzere farklı cinslere ait bitkiler kekik adıyla bilinir. Bilimsel ad, söz konusu bitkinin türüne göre değişir.
İzmir kekiği, bilimsel olarak Origanum onites adıyla tanımlanır. Türkiye’de yetiştirilen ve baharat olarak kullanılan kekik türlerinden biridir. Özellikle ticari kekik üretiminde karşılaşılan türler arasında yer alır.
Et, tavuk, balık, sebze yemekleri, pizza, makarna, salata ve soslarda kullanılabilir. Fırın patates, domatesli soslar ve marinasyonlar da yaygın kullanım örnekleri arasındadır. Miktar damak tadına göre değişebilir.
Hayır, iki ürün aynı şekilde kullanılmaz. Kuru kekik doğrudan yemeklere eklenebilirken yağ formu daha yoğun bir üründür. Kekik yağı kullanılırken ambalajdaki kullanım talimatına bakmak gerekir.
Kuru kekik uygun koşullarda uzun süre saklanabilir ancak zaman içinde aromasını kaybedebilir. Nem, yüksek sıcaklık ve ambalajın açık kalması bu süreci hızlandırabilir. Tavsiye edilen tüketim tarihi için ürün ambalajındaki bilgiye bakılabilir.
