Ihlamur genellikle Haziran ve Temmuz aylarında çiçek açar. Çiçeklerin açıldığı ay, ağacın türüne, yetiştiği bölgenin iklimine ve rakıma göre değişir. Yaz başında dallarda görülen sarımsı beyaz çiçekler, çevreye yayılan hoş kokularıyla kolayca fark edilir. Açan çiçekler uygun zamanda toplanıp kurutularak özellikle kış aylarında çay hazırlamak için saklanır.
Botanikte Tilia adıyla bilinen ıhlamur, kalp biçimindeki yaprakları ve kokulu çiçekleriyle tanınır. Güncel sınıflandırmada ebegümecigiller (Malvaceae) familyasında yer alır. Türkiye'de gümüşi ıhlamur (Tilia tomentosa), büyük yapraklı ıhlamur (Tilia platyphyllos) ve Kafkas ıhlamuru (Tilia rubra subsp. caucasica) gibi türleri yetişir. Çay hazırlamak için ağacın yaz aylarında açan çiçekleri kullanılır. Toplanıp kurutulan ıhlamur çiçeği, kendine özgü kokusuyla özellikle soğuk havalarda tercih edilen sıcak içeceklerin başında gelir.
Türkiye'nin sıcak bölgelerinde çiçeklenme Haziran ayında başlayabilir. Serin ve yüksek kesimlerde ise Temmuz ayına kadar uzayabilir. İlkbaharın sıcak geçtiği yıllarda çiçekler daha erken açarken, serin havalar çiçeklenmeyi geciktirebilir.
Dallarda küçük, sarımsı beyaz çiçek kümeleri görülür. Açan çiçekler çevreye hafif tatlı bir koku yayar. Çiçek kümelerinin yanında bulunan, ince ve uzun yaprak görünümündeki yapıya brahte adı verilir.
Çiçeklenme ve toplama takvimi genel olarak şöyledir:
Dönem | Ağaçta görülen değişim |
Mayıs-Haziran | Çiçek tomurcukları gelişir. |
Haziran-Temmuz | Çiçekler açar ve kokuları hissedilir. |
Çiçeklenmenin ilk günleri | Taze açmış çiçekler toplanır. |
Toplama sonrası | Çiçekler kurutularak saklanır. |
Tarihler ıhlamur türüne, iklime ve ağacın yetiştiği rakıma göre değişebilir.
Ihlamur çiçekleri açtıktan kısa süre sonra, henüz solmadan toplanır. Bu dönemde renkleri canlıdır ve kokuları belirgindir. Kahverengileşen, kuruyan veya zarar görmüş çiçekler toplama sırasında ayrılır.
Hasat sırasında çiçeklerle birlikte brahteler de alınabilir. Yoğun trafik bulunan yolların kenarındaki, sanayi alanlarına yakın veya zirai ilaçlara maruz kalmış ağaçlardan toplama yapılmamalıdır. Toplanan çiçeklerin kurutulmasına gecikmeden başlanmalıdır.
Bir fincan ıhlamur çayı hazırlamak için kurutulmuş çiçekleri sıcak suda demlemek yeterlidir. Çiçekleri uzun süre kaynatmak yerine birkaç dakika demlemek daha uygundur. Böylece ıhlamurun hafif çiçeksi kokusu ve tadı suya geçer.
Yaklaşık 200-250 ml su için 1-2 gram kurutulmuş ıhlamur kullanılabilir. Ürünün ambalajında farklı bir hazırlama ölçüsü belirtilmişse o bilgiye öncelik verilmelidir.
Uzun süre demlenen ıhlamurun tadı daha yoğun ve buruk olabilir. Daha hafif bir içim için demleme süresini kısa tutabilirsiniz. Limon veya bal eklemek de kişisel tercihe bağlıdır. Bal kullanmadan önce çayın biraz soğumasını bekleyebilirsiniz. Bir yaşından küçük bebeklere bal verilmemelidir.
Çiçekleri ayrıca süzmek istemeyenler, tek fincanlık süzen poşet ıhlamur kullanabilir. Kış aylarında sıcak içeceklere farklı tatlar katmak için tarçın, zencefil ve kuşburnu gibi malzemeler de tercih edilebilir.
Sıcak günlerde ise demlenen çay soğutularak limon ve taze naneyle servis edilebilir. Benzer hazırlama yöntemlerine soğuk demleme bitki çayı tarifleri arasında da yer verilmekte.
Toplanan ıhlamur çiçekleri, daha uzun süre saklanabilmeleri için kurutulur. Kurutma işlemi çiçeklerin nemini azaltarak küflenme riskini düşürür. Doğrudan güneş altında bırakılan çiçeklerde ise renk ve koku kaybı görülebilir.
Çiçekleri temiz bir bezin üzerine ince bir tabaka halinde sererek gölgeli ve havadar bir yerde kurutabilirsiniz. Üst üste yığmak kurutmayı zorlaştırır. Bu nedenle çiçeklerin arasında hava dolaşmasına dikkat edilmelidir.
Ortamın sıcaklığı ve nem oranı kurutma süresini etkiler. Tamamen kuruyan çiçekler temiz ve kuru bir saklama kabına alınabilir. Nemli kalan parçaların kapalı kaplarda bekletilmesi küflenme riskini artırır.
Serin, kuru ve güneş almayan dolaplar ıhlamur saklamak için uygundur. Temiz ve kapağı sıkıca kapanan cam kavanozlar kullanılabilir. Ocağa yakın dolaplar ve buharın yoğun olduğu alanlar ise tercih edilmemelidir.
Ihlamur, yoğun kokulu ürünlerin yanında saklandığında yabancı kokuları içine çekebilir. Bu nedenle baharatlardan ayrı tutulması önerilir. Uzun süre bekleyen çiçeklerin kokusu azalabilir ve renklerinde değişiklik görülebilir. Küflenmiş, nemlenmiş veya alışılmadık kokusu olan ürünler tüketilmemelidir.
Ambalajlı ürünlerde üreticinin saklama talimatlarına ve tavsiye edilen tüketim tarihine dikkat edilmelidir.
Yeterli olgunluğa ulaşmış sağlıklı ıhlamur ağaçları genellikle her yıl çiçek açar. Çiçeklerin miktarı ağacın yaşına, hava koşullarına, yetiştiği ortama ve budama işlemlerine göre değişebilir.
Hayır. Çiçekler küçük, sarımsı beyaz ve kokuludur. Yapraklar ise yeşil, kalp biçiminde ve dişli kenarlıdır. Çay hazırlamak için çoğunlukla kurutulmuş çiçekler kullanılır.
İlk çiçeklerin görülme zamanı ağacın türüne ve yetişme koşullarına bağlıdır. Tohumdan yetiştirilen ıhlamur ağaçlarının çiçek verecek olgunluğa ulaşması uzun yıllar alabilir. Fidanın gelişimi de süreyi etkiler.
Ihlamur fidanları ilk yıllarında yeterince büyük saksılarda yetiştirilebilir. Ağaç büyüdükçe kökleri ve dalları daha geniş bir alana ihtiyaç duyar. Uzun vadede uygun bir bahçe ortamında yetiştirilmesi daha elverişlidir.
Çiçeklenme döneminin sonunda ıhlamur çiçekleri doğal olarak solmaya ve dökülmeye başlar. Kuvvetli rüzgar, yüksek sıcaklıklar veya su yetersizliği dökülmeyi artırabilir. Dökülme miktarı çevre koşullarına göre değişir.
Daha önce demlenmiş ıhlamur çiçekleri ikinci kez kullanılabilir. İlk demlemede koku ve tadın bir kısmı suya geçtiği için sonraki demleme daha hafif olur. Her seferinde taze ıhlamur kullanmak daha belirgin bir tat sağlar.
Önceden hazırlanan çay hızla soğutulup kapalı bir kapta buzdolabında saklanmalı ve kısa sürede tüketilmelidir. Gece boyunca oda sıcaklığında kalan çay tüketilmemelidir. Taze hazırlanan ıhlamurun kokusu ve tadı daha belirgindir.
